Zeka Üzerine

Zeka Üzerine

Zeka , sözcük anlamı olarak insanın düşünme, akıl yürütme, nesnel gerçekleri algılama, kavrama, yargılama ve sonuç çıkarma yeteneklerinin tamamı için kullanılan terim. Ben bu sözcük anlamından biraz uzaklaşıp zeka üzerine düşündüklerimi ve toplumun zekaya bakış açısını inceleyeceğim.

Birçoğumuzun zeki denildiğinde aklına gelen imge aşağı yukarı aynıdır. Çoğunlukla toplum dışına itilmiş , anlaşılamamış ve saçma sapan uğraşları olan , akli dengesini yitirmeye yakın ; kimi zaman olabildiğince kurnaz kimi zamansa çalışkanlık ile karıştırılıp hayatta çok başarılı olmuş insan belirir gözümüzde. Ancak aslında benim için zeka diğer yeteneklerden çok fazla farkı olmayan bir niteliktir. Örneğin ,birinin süper resim çizmesi , süper müzik yapması , sesinin çok iyi olması , vucudunun çok iyi olması gibi bir durum aslında. Ya zeki doğarsın ya da zeki değilsindir. Sesin çok kötü olsa bile eğiterek birşeyler söyleyebilirsin ancak sesi güzel doğan biri gibi asla olamazsın. Zeka da benzer bir durumda. Çok çalışkan olabilirsin. Zeki bir bireyden çok daha başarılı olabilirsin ancak bu seni zeki sıfatına sahip olmanı sağlamaz. Bunun yanında toplumun bakış açısı zeka için çok daha farklı. Kafa karıştırıcı daha doğrusu.Çünkü ölçümlenmesi tamamen bulunulan ortama bağlı olan bir yetenek. Yukarıda bahsettiğim yeteneklere sahip birisi bu yeteneğini sergilediğinde aldığı tepki genel olarak iyi yöndedir. Sesin güzel olduğu için insanlardan negatif geri-bildirim alamazsın. Nadiren kıskançlığa bağlı negatif görüşler olabilir.Ama “zekice” bir davranış sergilersen, zeki birisi olduğun görüşünü insanlarda uyandırırsan ; “ukâlâ,kurnaz,egoist” gibi tepkiler almaman içten bile değildir. Ve genel olarak zeka , bahsettiğim gibi ölçümlenmesi zor, topluma bağlı bir ölçüt olduğu için insanların yanlış kişiler üzerinde bu zeki sıfatını kullanması gerçekten de o yanlış bireylerin üzerinde tahrip edilemez bir hasara sebebiyet veriyor. Çünkü yine toplum algısı , zeki insanların çalışmadan başarıyı elde ettiği yönünde bir anlayış oluşturuyor. Birsini zeki yaftasını kendine yakıştırdığında hiç çabalamadan zafere ulaşabileceğini düşünüyor. Bu da onun hayatının geri kalanında başarısız veya beklenenden daha az başarılı olmasına sebebiyet veriyor. Gerçek anlamda zekaya sahip olan insanlarda da benzer bir durum olduğunu düşünebilirsiniz ancak zaten zeki biri bu durumu rahatlıkla kavrayıp gerektiği kadar çalışmak zorunda olduğunun farkındadır. Hatta sözlükte zekanın eş anlamlıları arasında İz’an , feraset , sezgi gibi ileri görüşlü anlamına da gelebilen kelimeler olduğunu da görebiliriz.

Zekanın ölçümünün zorluğu aynı zamanda ebeveynler üzerinde de kötü etkiye sebebiyet verebilmektedir. Çocuğunun zeki olduğunu düşünen ebeveynler, gereksiz baskı ve beklenti yaratarak çocuğun hayatını zehir edebilmekte. Bütün bunların yanına maddi kaygılar ve sosyal statü eklendiğinde ,günümüzde yaptığı işten memnun olmayıp emekli olduğunda yapmak istediğini yapma hayaliyle yaşayan erişkinler yaratıyor. Potansiyel sanatçılar kafese giriyor , mühendisler masa başına sıkışıp kalıyor. Uzun vadede toplumun mutluluk düzeyi düşüyor. Hayatından memnun olmayan insanlar suç işlemeye daha meyilli oluyor. Örneğin kendi hayatının anlamı üzerine düşünmek çoğu insanı rahatsız ediyor. Çünkü bu sorgulama sonucunda alacakları cevaptan memnun olmayacaklarını biliyorlar. Bunları unutmak ve geçici mutluluk için alkol , uyuşturucuya meyilli oluyorlar. Hayat anlamı birçok alanda kişilik oluşumu üzerinde etkili. Terörist organizasyonlar , aşırı dini topluluklar bile bu soruyu cevaplama konusunda yardımcı oldukları için , amaçsız insanlara bir amaç verdikleri için kolaylıkla kayıp gençleri kendi saflarına katabiliyorlar. Gerçek anlamda zeki insanın , potansiyelinin farkında olan bir insanın bunun üzerinden gelebilmesi için rehbere ihtiyacı yoktur. Zira kendi yolunu kendisi bulması gelecekte oluşacak pişmanlığı ortadan kaldıracak yada en aza indirecektir.

Toplumun başarı ölçütü değişmediği sürece zeki insanlar kendini beğenmiş ve başarısız olarak görülmeye devam edecek. Zekayı bir süper güç gibi görmek yerine normal bir yetenek olarak görmeye başladığımızda , toplumda daha fazla yer bulacaklar. Belki de pek nadir olduğunu düşündüğümüz zekanın aslında diğer yetenekler kadar yaygın olduğunu göreceğiz. Okuduğunuz için teşekkürler.